آلودگی دریای خزر و مسوولیت های از یاد رفته /گ

آلودگی دریای خزر و مسوولیت های از یاد رفته /گ

آلودگی دریای خزر و مسوولیت های از یاد رفته /گ

سه‌شنبه ۴ آبان ۱۴۰۰
Tuesday, October 26, 2021

آلودگی دریای خزر و مسوولیت های از یاد رفته /گ

۱۳۹۳/۰۸/۱۷


آلودگی دریای خزر و مسوولیت های از یاد رفته
 سواحل ایرانی دریای خزر با تولید سالیانه 400 میلیون متر مکعب فاضلاب مواجه است که تداوم این روند باعث تشدید بحران زیست محیطی و آلودگی بیشتر در بزرگترین دریاچه جهان می شود.
دریای خزر بزرگترین دریاچه جهان به عنوان مرز آبی آسیا با اروپا مطرح است که کشورهای قزاقستان، آذربایجان، ایران، روسیه و ترکمنستان در حاشیه آن قرار گرفته اند؛ این پهنه آبی دارای 6 هزار و 379 کیلومتر طول خطوط ساحلی است که حدود هزار کیلومتر آن مربوط به خطوط ساحلی ایران است.
دریای خزر در سواحل شمال ایران باعث حفظ شرایط زیست محیطی مناطق جنوبی آن شده، به گونه ای که ادامه حیات جنگل های دامنه شمالی سلسله جبال البرز و ادامه کشت و کار و فعالیت منطقه شمالی کشور وابسته به بقای این دریاچه است
 
در سواحل دریای خزر حدود 200 شهر بزرگ با بیش از 220 منبع آلودگی صنعتی موجود است و ایران با بیشترین تراکم جمعیت در سواحل این دریا بیش از سایر کشورها از آلودگی رنج می برد و از طرف دیگر حجم بالای ذخایر نفت و گاز و سهم 90 درصدی این دریا در تولید خاویار باعث اهمیت آن و بروز برخی مباحث بین کشورهای حاشیه ای آن شده است.

علاوه بر این اختلافات، کشورهای حاشیه ای این دریاچه با موضوع مهم تری با عنوان آلودگی مواجه هستند که هر پنج کشور در ایجاد آن سهم دارند.

آلودگی های دریای خزر شامل مواد نفتی، آفت کش ها، سموم کشاورزی، عناصر سنگین و فاضلاب است که سهم ایران در آلودگی دریای خزر بسیار کمتر از کشورهای همسایه و حدود 12 درصد است اما با توجه به بسته بودن دریای خزر، تمامی آلاینده هایی که به آن تخلیه می شود در آن باقی می ماند.

به گفته معاون سازمان حفاظت محیط زیست، ورود 100 درصد فاضلاب خانه های ساحلی بدون تصفیه به حوزه دریا موجب تجمع آنها و به تدریج آلودگی شدید اکوسیستم و رشد بی رویه جلبک ها و به تبع کاهش اکسیژن آب و در نتیجه مرگ و میر گیاهان و جانوران آن خواهد شد.

پروین فرشچی می افزاید: ادامه این روند علاوه بر این که باعث می شود ساکنان شهرهای ساحلی و گردشگران که همه ساله با حجم انبوه به این منطقه سفر می کنند، در معرض آلاینده های سمی قرار بگیرند، باعث آلودگی میکروبی آبزیان شده و در نهایت در زنجیره غذایی تاثیر نامطلوب خواهد داشت.

با این که هیات وزیران سال گذشته وزارت نیرو را موظف به ایجاد تصفیه خانه فاضلاب در شهرهای ساحلی با جمعیت بیش از 30 هزار نفر کرده اما اقدام جدی برای اجرای آن صورت نگرفته است.

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست می گوید: در موضوع آلودگی دریای خزر به جای سنجش میزان نقش کشورهای مختلف در ایجاد آلودگی ها، باید به مطالعه علمی در زمینه نوع آلودگی کشورها بپردازیم.

پروین فرشچی افزود: به طور مثال آلودگی در ساحل آذربایجان ماهیت نفتی دارد، اما در سواحل ایران مشکلات آلودگی ناشی از کشاورزی، زباله و فاضلاب است.

وی اظهار داشت: از سال ها قبل مطالعاتی مرتبط با مرحله دوم همکاری منطقه ای ایران برای سنجش آلودگی های شناگاه های استان های ساحلی شمالی و جنوبی در دست داشتیم تا میزان و نوع آلودگی های میکروبی شناگاه ها را مورد بررسی قرار دهیم.

معاون دریایی سازمان حفاظت محیط زیست افزود: منکر آلوده بودن آب دریای خزر نیستیم اما هنوز هیچ مطالعه علمی که ارتباط مستقیم میزان ابتلا به سرطان در شهرهای ساحلی را با آلودگی دریای خزر ثابت کند، انجام نشده است.

به گفته وی، سازمان حفاظت محیط زیست بارها در مورد آلودگی ناشی از فاضلاب های ورودی به دریای خزر در شهرهای ساحلی هشدار داده است.

معاون دریایی سازمان حفاظت محیط زیست اظهار داشت: بارها در مورد آلودگی میکروبی دریای خزر هشدار داده ایم و کانون ها و منشا این آلودگی که ورود پساب های صنعتی، کشاورزی و خانگی است را نیز مشخص کرده ایم.

فرشچی با بیان این که برخی از موارد آلودگی در دریای خزر به منابع نفتی باز می گردد، بر ضرورت تشکیل کارگروه ویژه برای بررسی ماهیت قاچاقچیان سوخت تاکید کرد.

وی با اشاره به افزایش تهدیدهایی آلودگی نفتی بویژه در هشت سال گذشته، خواستار پر رنگ تر شدن نقش سازمان ها و نهادهای متولی در حوزه دریای خزر شد.

وی تصریح کرد: تاکنون مطالعه ای که تاثیر میزان و نوع آلودگی دریای خزر را بر آبزیان و بویژه انواع ماهی ها مشخص کند، انجام نشده است که این کار وظیفه سازمان های دامپزشکی و شیلات است.

فرشچی افزود: به غیر از بررسی های محدودی که بر سزیم 137 در بافت ماهی انجام شده، مطالعه دقیقی که تاثیر مستقیم این آلودگی ها را بر سلامت انسان نشان دهد، صورت نگرفته است.

وی با اشاره به اظهارات یکی از نمایندگان مجلس مبنی بر سرطان زا بودن دریای خزر گفت: بدون مطالعه و این که به طور دقیق مشخص شود در چه افرادی، در کدام منطقه و بر اساس چه آلودگی هایی چنین نتیجه ای به دست آمده، نمی توان چنین اظهاراتی را به راحتی عنوان کرد.

معاون دریایی سازمان محیط زیست تاکید کرد: این سازمان آمادگی همکاری و حمایت از هر مطالعه ای که توسط دیگر دستگاه ها از جمله وزارت بهداشت در این خصوص انجام شود را دارد و از چنین تحقیقاتی حمایت می کند.

معاون دریایی سازمان حفاظت محیط زیست اظهار داشت: وزارت نیرو به جای معطوف کردن تلاش خود بر ساماندهی پساب شهرهای ساحلی که از چندی پیش نسبت به تصفیه آنها متعهد شده روی مسایلی که هیچگونه ارزیابی زیست محیطی ندارند و سازمان محیط زیست با آنها مخالف است یعنی انتقال آب از دریای خزر به فلات مرکزی کشور، متمرکز شده است.

فرشچی حساسیت نمایندگان مجلس در زمینه آلودگی دریای خزر را فرصت مغتنمی برای بررسی دقیق میزان آلودگی ها و ارتباط مستقیم آن با سلامت انسان دانست.

نماینده مردم نور و محمودآباد در مجلس نیز با انتقاد از آلودگی بیش از حد دریای خزر و سمی شدن آبزیان خواستار تدوین طرحی از سوی نمایندگان استان های شمالی کشور در مجلس برای مقابله با این بحران شد.

عبدالوحید فیاضی ابراز امیدواری کرد بتوان با برنامه دقیق و منسجم از ورود فاضلاب های صنعتی٬ شهری و همچنین سموم خارج از رده و منسوخ کشاورزی به دریا که سلامت آب و آبزیان را به خطر انداخته است، جلوگیری کرد.

وی بر ضرورت سرعت بخشی در سالم سازی دریا تاکید کرد و افزود: بارها شاهد مناقشه نمایندگان مجلس با مسوولان مرتبط در زمینه مقابله با آلودگی های دریای خزر بوده ایم ولی متاسفانه تاکنون قدم مهمی در این رابطه برداشته نشده است.

محمدرضا برجی مدیر کل حفاظت محیط زیست استان گیلان نیز می گوید: آلودگی های نفتی که بیشترین مسبب آن کشور آذربایجان است به شدت خزر را رنج می دهد؛ البته از سوی ایران نیز انواع فاضلاب های خانگی، کشاورزی و صنعتی وارد خزر می شوند.

وی ادامه می دهد: وضعیت خزر در مجموع بحرانی است و برای نجات این دریا از آلودگی ها توسط کشورهای حاشیه آن، فقط اقداماتی در حد کنوانسیون و نه به صورت کامل انجام می دهند که کافی نیست.

هم اکنون دریای خزر با مشکلات زیادی روبه رو است و در این میان، مشکل اکولوژی این دریا امری مهم و بین المللی است. آلودگی های دریای خزر شامل آلودگی های نفتی، خانگی، صنعتی و کشاورزی می شود.

در حوزه آلودگی های خانگی، ایران در مقایسه با سایر کشورهای حاشیه ی دریای خزر با 12 درصد، بیشترین سهم را دارد و این دریا در سال های اخیر مملو از آلودگی میکروبی از سمت ایران شده است.

تنها 40 درصد از 400 میلیون متر مکعب فاضلابی که سالانه در شمال ایران تولید می شود، تصفیه می گردد و 60 درصد باقی مانده به صورت مستقیم و غیرمستقیم به دریای خزر می ریزد که این مساله، شنا کردن در این آ ب ها را نیز خطرناک کرده است.

مدیر برنامه محیط زیست دریای خزر نیز چندی پیش اعلام کرد که خطرناک ترین تهدیدکننده ها در سواحل ایران، آلودگی میکروبی است.

حمیدرضا غفارزاده تصریح کرد: اکنون همه فاضلاب شهری و صنعتی شهر یک میلیون نفری رشت، بدون تصفیه به رودخانه های منتهی به دریا سرازیر می شود.

یک کار شناس دیگر محیط زیست نیز آلودگی آب دریای خزر بر سلامت انسان تاثیر گذار دانست و گفت: فاضلاب های خانگی بیشترین آلودگی از جمله نیترات، فسفات، انواع و اقسام میکروب ها، کلیفرم ها، آنتروکک ها و پاتوژن ها را وارد آب می کنند.

مهدی حاج براتی افزود: این آلودگی ها یا از طریق خوردن آب یا در تماس پوستی وارد بدن انسان می شوند که موجب بروز حساسیت ها و بیماری های جلدی می شوند و در طولانی مدت نیز رشد بی رویه جلبک ها و بروز پدیده کٍشند قرمز را موجب خواهند شد.

معاون رییس جمهور و رییس سازمان حفاظت محیط زیست با اظهار تاسف از این که هنوز فاضلاب های خام وارد دریای خزر می شود، گفت: دوره گذشته به این مساله توجه زیادی نشده است اما امیدواریم در این دوره سازمان آب و فاضلاب استان های مازندران و گیلان عقب ماندگی گذشته را جبران کنند.

معصومه ابتکار خواستار هرچه زودتر به بهره برداری رسیدن طرح های جمع آوری و تصفیه فاضلاب ساکنان سواحل دریا و شهرک های صنعتی در این مناطق شد و افزود: سازمان حفاظت محیط زیست علاوه بر دادن تذکرهای لازم در این زمینه، برنامه زمانبندی را از سازمان های متولی امر ساماندهی فاضلاب و پساب ها خواسته و با جدیت پی گیر اجرای قوانین است.

وی خاطرنشان کرد: آلودگی ها می تواند منشا خاکی یا دریایی داشته باشد اما در هر صورت باید براساس قوانین و مقررات پایش مستمر صورت گیرد و در این راستا سازمان حفاظت محیط زیست اندازه گیری مستمر وضعیت شاخص های میکروبی دریای خزر را انجام می دهد و نتایج را به مراجع ذیصلاح اعلام می کند.

یک اکوبیولوژیست دریا با اشاره به این که آلودگی دریای خزر از مرز بحران گذشته است، گفت: مهمترین آلودگی آن شامل سموم ارگانوکلره و ارگانوفسفره است که سرطانزا هستند و از طریق پساب ها به این دریا سرازیر می شوند که بررسی و تعیین ارتباط مستقیم بین میزان سرطان در استان های ساحلی و آلودگی دریای خزر مستلزم مطالعات جامع و دقیق است.

امید صدیقی تصریح کرد: آلودگی دریای خزر برای تمام دنیا مشخص است و شکی در آن وجود ندارد زیرا به دلیل کشاورزی متراکم در سواحل دریای خزر و استفاده بیش از حد از سموم و نیز ورود فاضلاب خانگی از شهرهای ساحلی به این دریا که حاوی نیترات ها، نیتریت ها و آلودگی میکروبی بوده میزان این آلودگی سرطان زا در دریای خزر بسیار بالاست.

وی با اشاره به مطالعه ای در رابطه با رسوب آلاینده های دریای خزر در آبزیان و رسوبات کف دریا که چند سال پیش انجام گرفت، افزود: در این مطالعه میزان آلایندگی در ماهی ها و رسوبات دریا از حد مجاز فراتر نرفته بود اما لازم است که هرساله به صورت دوره ای از سوی نهادهای متولی همچون محیط زیست، دانشگاه ها و وزارت بهداشت مطالعات جامعی روی میزان آلودگی دریای خزر و آبزیان انجام گیرد.

وی بر لزوم همکاری تمامی کشورها حاشیه خزر برای رفع بحران دریای خزر تاکید کرد و گفت: اقدامات ایران برای رفع این مشکل کافی نیست و برای از بین بردن آلاینده های این دریاچه منحصر به فرد نیازمند همکاری و مساعدت همه کشورهای حاشیه خزر است.

وی ادامه داد: اکنون علاوه بر معرض انقراض بودن بسیاری از گونه های خاویاری و دیگر گونه های آبزی این دریا، آلاینده های این دریا ساحل نشینان و گردشگران را از ابعاد مختلف تهدید می کند که باید با استفاده از ظرفیت کنوانسیون خزر و پروتکل های آن برای رفع این بحران هرچه زودتربهره برد.

این اکوبیولوژیست اقدامات ملی و فراملی را لازمه بهبود شرایط فعلی دریای خزر دانست و گفت: همزمان با پیگیری کنوانسیون دریای خزر مسوولان دستگاه های مختلف از جمله سازمان محیط زیست، وزارت بهداشت و درمان و وزارت نیرو باید هرچه زودتر پساب های شهرهای ساحلی را ساماندهی کنند
منبع: خبرگزاری جمهوری اسلامی

 



دیدگاه خود را بیان کنید